عوارض اشعه سی تی آنژیو چیست؟ خطرات برای بیمار و اطرافیان

آخرین به‌روزرسانی در سپتامبر 17, 2026 توسط دکتر لیلا نجم افشار متخصص قلب و عروق- نظام پزشکی 105716

عوارض اشعه سی تی آنژیو یکی از دغدغه‌های بیماران و مراجعه‌کنندگانی است که قصد انجام آن را طبق دستور پزشک دارند. باید در همین ابتدا بگوییم که خطر ناشی از تابش اشعه ایکس در CT انژیوگرافی برای بدن فرد بسیار کم و ناچیز است. از آنجا که این اشعه در بدن فرد نمی‌ماند، برای کسانی که با وی در ارتباط باشند، هیچ خطری نخواهد داشت. در عوض مزیت‌های انجام این روش تصویربرداری برای فرد بسیار بیشتر است.

غالباً پزشکان و متخصصان انجام این روش را جهت ارزیابی عروق قلبی و مغزی بیمار توصیه می‌کنند. این مدل تصویربرداری را با نام‌های سی تی آنژیوگرافی کرونری (عروق کرونر) و سی تی آنژیوگرافی عروق قلبی و مغزی نیز می‌‍شناسند.

عوارض اشعه سی تی آنژیو چیست؟

تنها احتمال بسیار ضعیف ابتلا به سرطان در اثر بیش از حد قرار گرفتن در معرض اشعه سی تی آنژیو وجود دارد. اما مزیت یک تشخیص دقیق، اهمیت بیشتری نسبت به خطرات احتمالی آن دارد. میزان اشعه‌ای که شخص در معرض آن قرار می‌گیرد، وابسته به تعداد عکس‌هایی است که گرفته می‌شود.

اگر شخص برخی داروها همچون ضد انعقادها (رقیق کننده های خون) و داروهای دیابت را مصرف می‌کند، احتمال وجود یکسری خطرات و عوارض اشعه سی تی آنژیو و ماده حاجب وجود دارد.  لذا پزشک را در جریان بگذارید تا آنها را در نظر بگیرد.

به طور مثال: نیاز است تا افراد مبتلا به دیابت مصرف داروی متفورمین را از 48 ساعت قبل و تا 48 بعد از انجام سی تی‌آنژیوگرافی به منظور پیشگیری از اسیدوز لاکتیک قطع کنند. همچنین انجام تست کراتینین در بیماران کلیوی برای بررسی قبل از تزریق ماده حاجب لازم است.

سی تی آنژیو چیست؟

سی تی آنژیوگرافی یک مدل تصویربرداری جهت کمک به شناخت و ارزیابی بیماری‌های عروق خونی (همچون آنوریسم یا انسداد عروق) است. پیش از شروع این تست، ماده حاجب به وسیله کاتتر کوچک قرار داده شده در ورید بازو، تزریق می‌شود. سپس پزشک رادیولوژیست با دستگاه سی تی آنژیو، عکس‌های دقیقی از رگ‌های خونی می‌گیرد. با توجه به استفاده از ماده حاجب و اشعه ایکس در این شیوه تصویربرداری، در کنار مزیت‌هایش یکسری معایب و خطراتی احتمالی نیز وجود دارند. برعکس برخلاف MRI، در CT آنژیو از اشعه یونیزان استفاده می‌شود. لذا در این مقاله به تفصیل درباره عوارض اشعه سی تی آنژیوگرافی و ماده حاجب آن می‌پردازیم.

مزیت‌های سی تی آنژیوگرافی

در صورت درگیر شدن رگ‌های خونی عضوهایی از بدن مثل مغز، قلب، ریه‌ها، کلیه‌ها و …  به یکسری ناهنجاری‌، احتمال نیاز به انجام سی تی آنژیوگرافی وجود دارد. این تست با تصویربرداری در تشخیص موارد بسیاری، به پزشک کمک می‌کند. موارد قابل تشخیص با این روش عبارتند از:

• آنوریسم (بیرون‌زدگی دیواره رگ که همراه با خطر پارگی است)
• تصلب شرایان‌ها یا گرفتگی عروق
• شکل غیرعادی رگ‌های خونی درون قلب و مغز
• رگ‌های خونی آسیب‌دیده در اثر ضربه یا تصادف

سایر مزایای سی تی آنژیوگرافی

همانطور که اشاره کردیم، علاوه بر عوارض اشعه سی تی آنژیو، یکسری فواید نیز وجود دارند. سایر مزیت‌های آن موارد زیر هستند:

• لخته‌ خونی که احتمالاً در رگ‌ پا به وجود آمده و به ریه‌ رفته است
• توموری که از رگ‌های خونی تغذیه می‌کند
• نمایش جزئیات آناتومیکی بیشتر نسبت به بقیه شیوه‌های تصویربرداری به ویژه در عروق کوچک
• قبل از انجام جراحی قلب یا پیوند کلیه، اطلاعات بسیار دقیقی را به پزشک متخصص می‌دهد.
• از سکته مغزی یا حمله قلبی پیشگیری می‌کند.
• روشی سریع و غیر تهاجمی است که نسبت به آنژیوگرافی معمولی، عوارض کمتری دارد.
• تصاویر حاصل از آن جزئیات دقیق‌تری نسبت به آنژیوگرافی معمولی یا حتی ام آر آی ارائه می‌دهند.
• اغلب بدون نیاز به تزریق آرامبخش یا بیهوشی عمومی انجام می‌شود.
• بعد از اتمام آن، اثری از پرتوهای اشعه ایکس در بدن بیمار باقی نخواهد ماند.

5 خطر و عوارض سی تی آنژیوگرافی چیست؟

سی تی آنژیو مانند همه آزمایش‌های تصویربرداری با اشعه ایکس، در کنار مزایای خود ممکن است عوارض جانبی نیز داشته باشد. خطرات و عوارض اشعه سی تی آنژیو عبارتند از:

• با قرارگیری بدن در معرض اشعه ایکس، احتمال کم ابتلا به سرطان وجود دارد. این موضوع قابل انکار نیست.
• در موارد نادر و با درصد بسیار کم، ایجاد حساسیت به ماده حاجب به ویژه نوع یددار آن برای فرد وجود دارد.
• تجویز ماده حاجب ممکن است منجر به آسیب رسیدن به عملکرد کلیه‌ها شود. به خصوص اگر فرد مبتلا به مشکلات کلیوی باشد، ممکن است میزان آسیب بیشتر شود.
• در صورت تزریق دوز زیاد از ماده حاجب و پخش شدن آن زیر پوست نقطه قرارگرفتن کاتتر، امکان آسیب وارد شدن به پوست، عروق خونی و اعصاب این ناحیه وجود دارد.
• عوارض اشعه سی تی آنژیو برای بانوان باردار زیاد است. چرا که در اثر تماس با اشعه ایکس، امکان بروز ناهنجاری ژنتیکی برای جنین بسیار زیاد است.

چگونگی کاهش خطر اشعه سی تی آنژیو

• انجام CT تنها در صورت لزوم از نظر پزشک
• اطلاع دادن درمورد سی تی های قبلی
• در جریان گذاشتن کارشناس مرکز در صورت احتمال بارداری
• به کاربردن پروتکل مناسب و کمترین دوز مورد نیاز جهت ایجاد تصاویر تشخیصی
• خودداری از تصویربرداری‌های تکراری غیرضروری
• استفاده از داروهای کنترل کننده ضربان قلب: برای سی‌تی آنژیو عروق کرونرو استفاده از داروهایی مثل مسدودکننده‌های بتا (بتابلاکرها) جهت کاهش ضربان قلب و تنظیم ریتم برای کاهش دوز اشعه (پروتکل‌های Prospective Gating) مفید هستند.

علاوه بر موارد فوق، در حال حاضر یکسری دستگاه‌ها و پروتکل‌های CT جهت کاهش دادن و تنظیم کردن دوز تابشی تا حد ممکن وجود دارند. با استفاده از آنها حتی می‌توان ناحیه تصویربرداری را نیز تا حد نیاز نیاز محدود کرد.

در این زمینه سایت معتبر mayoclinic.elsevierpure این چنین بیان کرده است:

در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های تکنولوژیکی در توموگرافی کامپیوتری (CT) امکان تصویربرداری قوی از قلب و عروق کرونر را فراهم کرده است. ساختارهای کوچک و متحرک قلبی مانند شریان‌های کرونری اکنون می‌توانند به طور مستقیم و غیرتهاجمی با دقت بالا تصویربرداری شوند. با توجه به این واقعیت که آنژیوگرافی سی‌تی کرونری (CCTA) می‌تواند آترواسکلروز کلسیفیه و غیرکلسیفیه پیش‌بالینی را تشخیص دهد، پتانسیل ایجاد انقلابی در مدیریت بیماری ایسکمیک قلب با اصلاح طبقه‌بندی خطر و بهبود نتایج در محیط‌های بالینی مختلف وجود دارد.

با این حال، علیرغم این پیشرفت، سی‌تی اسکن با افزایش نگرانی‌ها در مورد سطح و خطر قرار گرفتن در معرض اشعه در جمعیت، مورد بررسی دقیق قرار گرفته است. اگرچه هیچ داده‌ای برای تأیید ارتباط مستقیم بین تصویربرداری سی‌تی و خطر ابتلا به سرطان در آینده وجود ندارد، پزشکان مراقبت‌های بهداشتی باید تمام تلاش خود را برای به حداقل رساندن قرار گرفتن در معرض اشعه به بیماران خود انجام دهند.

عوارض ماده حاجب تزریق شده برای انجام سی تی آنژیوگرافی قلب

عارضه جانبی خاصی در انجام سی تی اسکن وجود ندارد. تنها احتمال واکنش آلرژیک بدن بیمار به رنگ ماده حاجب وجود دارد. شدت این واکنش می‌تواند ازخفیف تا شدید متغیر باشد. اگر هم شخص سابقه حساسیت به ماده حاجب را داشته باشد، پزشک توصیه می‌کند تا برای چند ساعت و حتی یک روز پیش از سی تی آنژیوگرافی، یکسری داروهای احتیاطی خاصی (مثل یک استروئید) را مصرف کند. بنابراین عوارض اشعه سی تی آنژیوگرافی قلب برعکس اشعه اسکن هسته‌ای به اطرافیان منتقل نمی‌شود.

نشانه‌های معمولی داشتن حساسیت به ماده حاجب:

• احساس حالت تهوع
• کهیر و
• گیجی

• احتمال بروز موارد جدی‌تر هم وجود دارند. ولی بسیار کم است. در آن صورت، پیشنهاد می‌شود روش جایگزینی مثل MRI انجام شود که بدون تزریق ماده حاجب ید دار است.
• در صورت وجود لخته‌های خونی در دیواره عروق خونی و یا تضعیف دیواره‌ها، نیاز به درمان است.
• بیمارانی که در معرض خطر بیماری‌های کلیوی هستند و پیشتر عملکرد کلیوی‌شان بینابینی و مرزی بوده، با تجویز ماده حاجب ید دار، منجر به آسیب بیشتر به عملکرد کلیوی ‌خواهد شد.

چه کسانی باید درمورد عوارض سی تی آنژیو احتیاط بیشتری داشته باشند ؟

خانم‌های باردار از گروه‌های بسیار حساس نسبت به عوارض اشعه سی تی آنژیو و ماده حاجب آن هستند. همچنین کودکان حساسیت بیشتری نسبت به بزرگسالان دارند.

گروه افراد	نحوه احتیاط
خانم‌های باردار یا مشکوک به بارداری	پیش از انجام CT حتماً پزشک را در جریان بگذارید
مبتلایان به بیماری‌های کلیوی	نیاز به بررسی احتمال آسیب کلیوی در اثر  ماده حاجب وجود دارد
افراد با سابقه حساسیت به ماده حاجب	این سابقه حساسیتی را به پزشک اطلاع دهید
کودکان	حساسیت بیشتری به اشعه نسبت به بزرگسالان دارند
کسانیکه به صورت مکرر CTآنژیو انجام داده‌اند	باید مجموع تصویربرداری‌های پیشین را در نظر بگیرید

آمادگی‌های لازم جهت کاهش یافتن عوارض سی تی آنژیو

• معمولا در مراکز تصویربرداری پیش از انجام این تست، لیست دستورالعمل کامل در اختیار بیمار قرار داده می‌شود. با توجه داشتن و رعایت کردن موارد ذکر شده در آن، درصد بروز عوارض اشعه سی تی آنژیوگرافی و ماده تزریقی آن، تا حد زیادی کاهش پیدا می‌کند.
• همه داروهایی که استفاده می‌کنید و یا به آنها آلرژی دارید را به پزشک یا رادیولوژیست اطلاع دهید. در صورت داشتن آلرژی به ماده حاجب، امکان منع شما از انجام این تست توسط پزشک وجود دارد.
• در صورت ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، پزشک مربوطه را در جریان قرار دهید. به ویژه اگر مبتلا به بیماری‌های قلبی، آسم، دیابت، بیماری‌های کلیوی یا مشکلات تیروئیدی هستید. چرا که هر کدام از این موارد، احتمال افزایش عوارض اشعه سی تی آنژیوگرافی و ماده تزریقی را به دنبال دارند.
• به خاطر نیاز به تزریق ماده حاجب ، بایستی بین 4 الی 6 ساعت پیش از آزمایش از خوردن و آشامیدن اجتناب کنید.
• اشیاء فلزی مثل جواهرات، عینک، سمعک، دندان مصنوعی و سنجاق سر و غیره همراه خود نداشته باشید. چرا که منجر به ایجاد اختلال در تصاویر می‌شوند.
• روز مراجعه به مرکز تصویربرداری، لباس راحت بپوشید.
• در صورت بارداری، حتما از قبل اطلاع دهید.

مراقبت‌های کاهنده عوارض سی تی آنژیو

پس از انجام این آزمایش، احتیاجی به بستری شدن نخواهد بود. بدون اینکه عوارض اشعه سی تی آنژیو داخل بدن و همراه شما باشند. می‌توانید به منزل بروید و به ادامه انجام کارهای روزمره خود بپردازید. با همه این اوصاف، یکسری نکات برای مراقبت‌های پس از سی تی آنژیو عروق کرونری و مغزی کنترل کننده عوارض احتمالی هستند.

• نوشیدن بین 2 الی 2.5 لیتر آب کمک می‌کند تا ماده حاجب زودتر از طریق کلیه‌ها از بدن دفع گردند.
• در صورت رفع نشدن درد، تورم و قرمزی در جای کاتتر بین 1 الی 2 روز ، حتماً به پزشک مراجعه کنید. چرا که ممکن است عفونت یا آسیب بافتی به وجود آید.

عوارض سی تی آنژیوگرافی برای مادر شیرده و نوزاد تغذیه کننده از شیر مادر

عوارض اشعه سی تی آنژیو در بدن مادر نمانده و به نوازاد منتقل نمی‌شود. از طرفی طبق گایدلاین‌های معتبر جهانی مانند ACR (انجمن رادیولوژی آمریکا) و ESUR، کمتر از ۱٪ ماده حاجب یددار مربوط به سی تی آنژیو وارد شیر مادر شده و کمتر از ۱٪ آن توسط دستگاه گوارش نوزاد جذب می‌شود. لذا نیازی به قطع شیردهی بعد از انجام سی تی آنژیوگرافی نیست.

انجام سی تی آنژیوگرافی در مراکز تصویربرداری معتبر و مجهز تهران

در این قسمت لیستی از مراکز سی تی آنژیوگرافی مجهز در تهران را قرار داده‌ایم. این مراکز روزهای کاری بین ساعت 8 الی 22 پاسخگو هستند. کادر پزشکی بسیار حرفه‌ای و با تجربه در این مراکز با جدیدترین تجهیزات و دستگاه‌ها سی تی آنژیو انجام می‌دهند. می‌توانید با آنها تماس گرفته و درباره عوارض اشعه سی تی آنژیو سؤالات خود را بپرسید. خوشبختانه این مراکز با همه بیمه‌های پایه و تکمیلی قرار داد دارند و دسترسی آنها بسیار راحت است.

انجام سی تی آنژیوگرافی قلب و عروق می‌تواند نیاز به عمل آنژیو قلب را رفع می‌کند. در صورت نیاز به جراحی نیز، با تصاویر به دست آمده می‌توان آن را دقیق‌تر انجام داد.

نام مرکز	آدرس
مرکز مرزداران	اشرفی اصفهانی – بر بلوار مرزداران- بین اتوبان اشرفی اصفهانی و یادگار امام 02191090158
سی تی آنژیو سعادت آباد	سعادت آباد خیابان سرو- مرکز تصویربرداری و قلب 02191092878
مرکز مجهز صادقیه معتبرین مرکز ستارخان	اتوبان اشرفی اصفهانی – فلکه دوم صادقیه ستارخان – نبش تهران ویلا و حبیب الله 02191092872
سی تی آنزیوگرافی جردن مرکز سی تی اژیو ونک	جردن- خیابان تندیس میدان ونک – خیابان ملاصدرا 02191092338
سی تی انژیوگرافی ری	شهر ری- خیابان غیوری 02191092878
مراکز شهریار و اندیشه	شهریار- شهرک صدف 02691090373

جمع بندی

عوارض اشعه سی تی آنژیوگرافی به اندازه‌ای نیست که از انجام آن خودداری کنید. از آنجایی که این اشعه در بدن فرد باقی نمی‌ماند، هیچ ضرر و آسیبی برای اطرافیان در پی نخواهد داشت. همچنین برای خود بیمار که مستقیماً با این اشعه ارتباط داشته است هم ضرر چندانی ندارد. تنها ممکن است به ماده حاجب تزریق شده حساسیت نشان دهید که احتمال آن هم بسیار کم است. در صورت بارداری و ابتلا به یکسری بیماری‌های زمینه‌ای حتماً تکنسین را در جریان بگذارید.

یکسری راه‌کارها برای کاهش عوارض اشعه سی تی آنژیو و ماده حاجب آن وجود دارند که با انجام دادن آنها پس از اتمام تصویربرداری، می‌توانید به میزان قابل توجهی این عوارض را کاهش دهید. یکسری مراکز معتبر سی تی آنژیوگرافی در این مقاله گردآوری شده اند. برای نوبت دهی از هر یک از آنها با شماره تلفن مربوطه تماس بگیرید.

سؤالات متداول